tesettür ve felsefede toplum konu
tesettür dediki zihniyetlerini oluşturan kurumların etkisi altındaki va-içetreleri oldu. Bu anlamda, ilk bakışta düzensizlik çıkarılan başka bir şeye yaramış gibi görünmeyen bunca isyan âde tek bir verimli ilke barındırıyordu: “Kişi, eğer bağh djğu kralı ya da yargıcı hukuka aykırı davranırsa, bunlara ışı direnebilir ve hatta, bunlarla savaşanlara yardım edebi-I . Bu durumda, sadakat ödevini çiğnemiş olmaz.” Sakson-noAynası’nda böyle denilmektedir.^'’^ 843 tarihli Stras-«^Yemini’nde ve 856’da Kel Charles’ın soylu vasalleriyle
78,2. ZEUMER, Zeitschrift der Savigny-SHftung, G. A., 1914, s. 68-75’te bu anlama ^ Ç'k KERN, Gottesgnadentum und Widerstandsrecht im jrühenn Mittelalter, 1914’te aynı anla-bir biçimde
yapmış olduğu anlaşmada henüz daha tohum halinde olan bu ünlü “direnme hakkı,” XIII. ve XIV. yüzyıllarda, büyük bir çoğunluğu bazen soylu sımfımn tepkisi, bazen de burjuvazinin egoizminin ürünü olan ve gelecekte büyük bir önem taşıyacak birçok metinde yer alarak Batı dünyasımn bir ucundan öteki ucuna yayıldı:tesettür 1215 tarihli İngiüz Magna Carta’sı, 1222 tarihli Macar “Alün Anlaşması,” Kudüs Krallığı örf kuralları derlemesi, Brandebourg soylularımn ayrıcabk belgesi, 1287 tarihli Aragon Birlik Anlaşması, Cortenberg Braban-tine Carta’sı, 1341 tarihb Dauphine Statüsü, 1356 tarihli Lan-guedoc komünleri bildirisi bu belgelerden bazılarıdır. Eğer temsilî rejim, İngiliz parlamentosunun, Fransız Etafhîmm, Alman Stande’lennin ve İspanyol Cöt*/lerinin çok aristokratik görünümleri altmda, feodal aşamadan henüz kurtulmuş olan devletlerde ortaya çıktıysa ve onun damgasım hâlâ taşı-yorduysa; eğer vasal bağlıbğınm çok daha tek taraflı olduğu ve imparatorun tanrısal iktidarımn biat yapısı dışmda bırakıldığı Japonya’da, birçok açıdan bizim feodalitemize benzeyen bir rejimin sonucunda yine de temsilî rejime benzer bir şey hiç ortaya çıkmadıysa, kuşkusuz bu bir rastlantı değildir. Bize özgü feodalitenin özgünlüğü, iktidarları birbirine bağlayabi-len sözleşme düşüncesine yapılmış olan bu vurguda gizlidir, Güçsüzler için ne kadar ezici olursa olsun, feodaliteden bizim uygarlığımıza miras kalan ve hâlâ daha onunla birlikte yaşamak arzusu duyduğumuz şey, bu sözleşme anlayışından kaynaklanmaktadır.
KAYNAKÇA CİLT I:
BAĞIMLILIK BAĞLARININ OLUŞUMU
{(aynakçanın Kullanımına tUşkin Not:
Feodal toplum kaynakçası, konunun burada ele alındığı İjiçiniiyle, ölçülemeyecek büyüklükte bir yer gerektirirdi; ve başka listelerin kısaltılarak yeniden verilmesinden başka [ıjt şey olmayacağı için de gereksiz bir tekrar olurdu. Bundan jolayı, kaynaklar için bilim adamlarımn çıkarmış olduklan lıiivük envanterleri belirtmekle yetindim. Bu ciltte, aynca yer (etilmiş olan yalmzca hukuksal literatüre ilişkin belgelerdir. Tarihçilerin çalışmalarına gelince, yukarıda dolaylı olarak ele ılınmış olan toplumsal konulara (zihniyet, dinsel yaşam, debî ifade biçimleri gibi) ilişkin olarak, tüm kaynaklara bir defada ulaşması için okuyucudan İnsanlığm Evrimi (L'Ew/«-M ie l’Humanite) serisinin öteki ciltlerine başvurmasım rica îîînek yeterli olacakttr gibi görünmektedir. Tek istisna, bin alında yaşanan “dehşet” gibi özel dikkat gerektiren ve başka de ele alınmamış bazı sorunlar için yapılmıştır. Buna kar-p, bir yandan son istilâlar, öte yandan toplumsal yapıya üiş-ÜD olgular hakkında çok daha bütüncül kaynakça çalışmalan şmaya çaba gösterdim. Söylemeye gerek yok ki, bunlar da «çilmiş kaynakçalardır. Uzmanların ortaya çıkarabilecekleri »jluklarm kesinlikle istek dışı olduğunu belirtmek isterim, aynı zamanda da tümüyle bilinçlidir; ya eseri elde etme bulamamamdan, ya başkalarınm sözüyle aüf yapmak dediğimden ya da eseri incelemiş olmakla birlikte kay-’^^Çada yer almaşım gerekli görmememden kaynaklanmışür.
Feodal çağ boyunca sımflar ve insanların yönetimini incelemeye ayrılmış olan ve bunu izleyen cütte, bu ikinci çahş-mamn ele aldığı sorunlara ilişkin başka bir kaynakçanın bulunduğunu eklemek uygun olacaktır. Elinizdeki çahşmada ancak beUİ ölçülerde açümış olan, ancak orada daha derinlemesine incelenmiş bulunan sorunlar için önceden oraya gönderme yapma hakkımızı saklı tuttuk.
Bu kaynakça çalışmasında bir sımflandırma yapma girişiminde bulunduk. Her sınıflandırma gibi bu da eksiktir. Böyle olmakla birlikte, bütün eserleri bir defada sıralamaktan daha pratik olduğunu düşünmekteyiz. Temel alt-bölümlerin planı aşağıda verilmiştir. Her başhğın içinde yöntemsel, coğrafyasal ya da yakuzca alfabetik durumlara göre oluşturduğumuz düzenin, kullanımı güçleştirmemiş olmasım umut ederiz. Basım yeri belirtilmemiş eserler Paris’te basılmıştır.
Tanıklıklar. - 1. Başhca belge envanterleri. - 2. Tarihsel semantik ve çeşitli dillerin kuUammı. - 3. Ta-rihyazımı. — 4. Edebi tamkhkların irdelenmesi. Zihniyete ilişkin davranış biçimleri. - 1. Hissetme ve düşünme biçimleri; âdetler; eğitim. - 2. Bin yılının “dehşeti”.
Başlıca genel tarihler. — 1. Avrupa. — 2. Ulusal ya da hükümdarlık tarihleri.
Hukuksal ve siyasal yapı. - 1. Temel hukuk kaynakları. - 2.tesettür Kurumlar ve hukuk tarihi üzerine temel eserler. - 3. Hukuk zihniyeti ve hukuk eğitimi. - 4. Siyasal düşünceler.
Son istilâlar. — 1. Genel. — 2. Alpler’deki ve İtalya ya-nmadasmdaki Müslümanlar. — 3. Macarlar. - 4. Ge-
nel olarak İskandinavlar ve istilâları. - 5. Kuzey’in din değiştirmesi. - 6. İskandinav istilâlarının izleri ve sonuçları.
Kan bağlan. — 1. Genel; Suç dayanışması. - 2.tesettür Ekonomik toplum olarak soy. feodaliteye öe(gü kummlar. - 1. Genel; Frank feodalitesinin kökenleri. — 2. Ülkelere ya da bölgelere göre inceleme. — 3. Yoldaşlık, vasallik, biat. - 4. Pre-carium, beneficium, fıef ve alleu. - 5. Fief hukuku. -6. Senyörlerin çokluğu ve mutlak biat.
Askeri bir kumm olarak feodal rejim. -1. Askerlik sanatı ve ordular hakkında başhca eserler. - 2. Süvari ve silahlanma sorunları. - 3. Askerlik zorunluluğu ve ücretli ordular. — 4. Şato.
IX.Alt sınıflarda bağımlılık Ufkileri.
X.feodaliteyi yaşamamış ba^ ülkeler. - 1. Sardunya. - 2. Kuzey Denizi kıyılarındaki Alman toplumlan.
§ 1. Başlıca belge envanterleri (f)
POTTHAST (AUGUST), Biblio/heca historica medü aevi, 2 cilt, Berlin, 1875-96..
MANITIUS (MAX.), Geschichte der laleimschen Literatür des Mittclalters, 3 cilt, Münih, 1911-1931 (Handbuch der Klassischen Altertumswissenschaft, herausgg. von I. MÜLLER.
tesettür UEBERWEG (FRİEDRİCH), Grundriss der Geschichte der Philosophie, c. II, 2. baskı., Berün, 1928.
Bihliotheca haffographica latina antiquac et mediae aetatis, 2. cilt ve 1. cilt eki, Brüksel, 1898-1911.
DAHLMANN-WAITZ, Quellenkunde der deutschen Geschichte, 9. baskı, Leipzig, 2 cilt, 1931-32. C') Halk düindeki edebî kaynaklar hariç
JACOB (KARE), Quellenkunde der deutschen Geschichte im Mittelalter, Berün, 1917 (Sammlung Göschen).
JANSEN (M.), ve SCHMITZ-KALLENBERG (L.), Historiographie undQuelkn der deutschen Geschichte his 1500,2. baskı., Leipzig, 1914 (A. meister, Grundriss, 1,7).
VILDHAUT (H.), Handbuch der Quellenkunde zur deutschen Geschichte bis zum Ausgange der Staufer, 2. baskı, 2 cilt, Werl, 1906-09. wattenbach (W.), Deutschlands Geschichtsquellen in Mittelalter bis zur Mitte des dreizehnten Jahrhunderts, C. I, 7-baskı, Berlin, 1904, C. II, 6. baskı, Berlin, 1874.
WATTENBACH (W.) ve HOLTZMANN (R.), Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter. Deutsche Kaiser^it, C. I, fasc. 1, Berlin, 1938.
GROSS (CHARLES), The sources and literatüre of English histoıy Jrom the earliest times to ahout 1486, 2. baskı, Londra, 1915.
PIRENNE (HENRI), Bibliographie de THistoire de Belffque, 3. baskı, Brüksel, 1931.
BALLESTER (RAFAEL), Fuentes narrativas de la historia de Espana durante la Edad Media, Palma, 1912.
BALLESTER (RAFAEL), Bihliografia de la historia de Espana, Gerone, 1921.tesettür sundu..
